Vergeten villa's en landgoederen in Hilversum — waar textielbaronnen plaats maakten voor hedgefonds-managers

De textielbaronnen en hun architecturale ambities

Hilversum was niet altijd het mediamekka dat wij kennen. In de gouden eeuw van de Nederlandse textielnijverheid, pakweg tussen 1880 en 1920, vestigden de captains of industry zich graag in deze bosrijke gemeente. Mannen met namen die nog altijd een zekere reverentie oproepen — al is hun textielimperium inmiddels vervangen door meer hedendaagse vormen van vermogensopbouw.

De villa's die zij lieten optrekken getuigen van een tijd waarin representativiteit nog iets betekende. Neo-renaissance gevels, torentjes die nergens voor nodig waren behalve voor de schijn, en tuinen die groter waren dan menig hedendaags wijkje. Deze etablissementen werden niet gebouwd om bescheiden te zijn — integendeel, zij moesten de buurman laten weten wie er de lakens uitdeelde in de textielhandel.

Wat opvalt aan deze architecturale erfenis is de ongegeneerde pracht. Waar wij tegenwoordig wellicht iets meer subtiliteit betrachten in onze statusuitingen (een Tesla Model S in plaats van een gouden koets, zullen wij maar zeggen), kozen onze voorvaderen voor de frontale aanpak. Elke villa moest een klein kasteel zijn, elke tuin een park.

Villawijken waar oude en nieuwe rijkdom samensmelten

Wandelt u vandaag de dag door wijken als het Kerkelanden of langs de Larenseweg, dan zult u merken dat de tijden weliswaar zijn veranderd, maar de ambities niet. De oorspronkelijke bewoners — textielbaronnen met hun linnen pakken en panamahoed — zijn vervangen door een nieuwe generatie van vermogenden. Hedgefonds-managers die hun professionele bezigheden uitoefenen vanaf Zuidas-kantoren, maar 's avonds terugkeren naar dezelfde imposante objecten.

De interessante paradox is dat deze nieuwe bewoners vaak respectvoller omgaan met het architecturaal erfgoed dan menig gemeente zou doen. Waar een projectontwikkelaar vijftien appartementen zou proppen, restaureert een hedgefonds-manager liefdevol de originele glas-in-lood ramen. Niet uit idealisme, uiteraard, maar omdat authenticiteit tegenwoordig het summum van luxe is.

De tuinen zijn nog altijd representatief — al heeft de tuinman op dinsdag wellicht plaatsgemaakt voor een landschapsarchitect uit Amsterdam. En waar vroeger de koetshuizen stonden, vindt u nu garages die meer ruimte bieden dan menig stadswoning. Want laten wij eerlijk zijn: een Porsche Cayenne vraagt nu eenmaal meer parkeerruimte dan een tilbury.

Hoe u deze vergeten parels kunt ontdekken

Het ontdekken van Hilversums architecturale schatten vereist enige diplomatieke vaardigheden. Deze villa's zijn immers nog steeds particulier eigendom, en de huidige bewoners stellen hun privacy op prijs. Een beschaafde wandeling langs de publieke wegen volstaat echter ruimschoots om de pracht te aanschouwen.

Begin uw tocht bij het station — ironisch genoeg het enige democratisch toegankelijke punt in deze verhaal — en slenter richting de bossages. De mooiste objecten verschuilen zich vaak achter discrete hekken en eeuwenoude beukenhaagjes. Let op de details: een torentje dat boven de bomen uitsteekt, een glimp van een orangerie, of het gekletter van een P.C. Hooft-tractor die de oprit oprijdt.

Voor de ware liefhebber is er weinig dat zo bevredigend is als het ontcijferen van architecturale stijlen vanaf het trottoir. Neo-renaissance hier, art nouveau daar, en af en toe een modernistische uitsparing van een bewoner die kennelijk vond dat zijn villa wel wat eigentijdser kon.

De beste tijd voor zo'n wandeling? Een zondagmiddag in oktober, als de herfstbladeren de verhoudingen van de tuinen extra goed doen uitkomen, en de kans groot is dat u andere beschaafde wandelaars tegenkomt die hetzelfde edele doel nastreven.

Zo blijkt dat Hilversums verleden en heden elkaar vinden in een gezamenlijke liefde voor imposante architectuur en discrete rijkdom. De textielbaronnen zouden wellicht een zekere voldoening putten uit de gedachte dat hun villa's nog altijd bewoond worden door mensen die weten wat kwaliteit betekent — al zouden zij zich wellicht verbazen over het feit dat de nieuwe bewoners hun fortuin verdienen met producten die nog ongrijpbaarder zijn dan textiel: cijfertjes op computerschermen.